De verkeerssituatie rond het HOV-tracé in Blaricum roept nieuwe vragen op over de verkeersveiligheid. Uit een onafhankelijk verkeersveiligheidsaudit én recente verkeerstellingen blijkt dat automobilisten op de Stroomzijde structureel veel harder rijden dan toegestaan en dat het verkeer mogelijk toeneemt door fout rijgedrag bij de zogeheten Gordiaanse knoop.
De verkeersveiligheidsaudit van het nieuwe HOV-tracé waarschuwt voor meerdere risico’s op en rond de route tussen de Stichtseweg, de Floris V-dreef en de Stroomzijde. Volgens de onafhankelijke auditors functioneren delen van de infrastructuur anders dan bedoeld, wat kan leiden tot onveilige situaties voor automobilisten, fietsers en voetgangers.
De verkeerstellingen geven daarnaast een zorgwekkend beeld van de snelheid waarmee er op de Stroomzijde wordt gereden. De weg is officieel een 30-kilometerweg, maar de metingen laten een heel ander beeld zien.
Uit de snelheidstelling blijkt dat automobilisten op de Stroomzijde gemiddeld 44 tot 45 kilometer per uur rijden. Dat is ongeveer vijftien kilometer per uur harder dan de maximumsnelheid van 30 kilometer per uur – een overschrijding van ongeveer 50 procent.
Uit de cijfers van de telling blijkt dat slecht 2 procent van al het verkeer tussen de 0 en 30 kilometer per uur rijdt. Dit betekent dat 98 procent harder dan 30 kilometer per uur rijdt.
Nog opvallender is de zogenoemde V85-snelheid, een belangrijke maat in de verkeerskunde. De V85 is de snelheid die 85 procent van het verkeer niet overschrijdt en geeft daarmee een goed beeld van hoe automobilisten een weg in werkelijkheid gebruiken.
Op de Stroomzijde ligt die waarde tussen 52 en 54 kilometer per uur. Dat betekent dat het grootste deel van het verkeer rond de 50 km/u rijdt, terwijl ongeveer 15 procent van de automobilisten nog harder rijdt. In de metingen komen zelfs voertuigen voor die harder dan 80 kilometer per uur rijden.
Als de V85 waarde meer dan 10 kilometer per uur boven de limiet ligt, is de weg vaak niet goed ingericht op de geldende snelheid. Op de Stroomzijde ligt de gemeten V85 snelheid maar liefst meer dan 20 kilometer per uur boven de daar toegestane limiet. Verkeerskundig gezien betekent dit dat de weg feitelijk functioneert als een 50-kilometerweg, ondanks het formele snelheidsregime.
Ook de HOV bus rijdt regelmatig veel te hard over de Stroomzijde, hier zijn al heel veel meldingen over gedaan door inwoners. Voor een HOV bus geldt natuurlijk ook de maximale snelheid van 30 kilometer per uur maar deze wordt veelvuldig overschreden.
De telling laat ook zien dat de verkeersdruk aanzienlijk is. Op de Stroomzijde rijden ongeveer 1.900 tot 2.000 voertuigen per etmaal.
Dat is relatief veel verkeer voor een straat waar zich ook een voetgangersoversteek bevindt die door fietsers en andere kwetsbare verkeersdeelnemers wordt gebruikt. Bij snelheden van rond de 50 kilometer per uur neemt volgens verkeersveiligheidsstudies de kans op ernstig letsel bij een aanrijding sterk toe.
Op de Stroomzijde steken iedere dag honderden kinderen met hun ouders over om ’s ochtends naar school te gaan en ’s middags weer naar huis. De verkeersintensiteit is op die momenten vaak ook hoog en er wordt dan structureel te hard gereden.
De verkeersveiligheidsaudit wijst naar een belangrijke oorzaak: het kruispunt dat bekendstaat als de Gordiaanse knoop.
Volgens de auditors wordt een belangrijke verkeersmaatregel bij dit kruispunt massaal genegeerd. De audit stelt dat 80 tot 90 procent van de automobilisten de verplichte rijrichting niet volgt. Tijdens een korte observatieperiode van tien minuten volgde zelfs geen enkele bestuurder de officiële route; geen van de vijftien geobserveerde automobilisten reed volgens de bedoelde rijrichting.
Voor een verkeersmaatregel is dat een uitzonderlijk hoog overtredingspercentage, waar de gemeente op dit moment weigert te handhaven ondanks de herhaaldelijke oproepen van inwoners.
Volgens de auditors kan dit ertoe leiden dat automobilisten alternatieve routes zoeken en dat de Stroomzijde als sluiproute wordt gebruikt. De audit waarschuwt dat fout rijgedrag bij de Gordiaanse knoop verkeer kan verplaatsen naar omliggende wegen.
“Hierdoor zal het drukker worden op de Stroomzijde waardoor op voorliggende wegvakken en kruispunten de veiligheid afneemt door meer bewegingen en hogere snelheid,” staat in het rapport.
De combinatie van hogere verkeersintensiteit en hoge snelheden lijkt dat beeld te ondersteunen.
Een belangrijk deel van de kritiek uit de verkeersveiligheidsaudit richt zich op de veiligheid van langzaam verkeer. Op verschillende plekken is de inrichting volgens de auditors niet duidelijk of niet uniform. Deze kritiek is extra schokkend als je bedenkt dat dagelijks honderden kinderen de Stroomzijde oversteken om naar en van school te komen.
Zo liggen stopstrepen soms te dicht bij fietsoversteken, waardoor grote voertuigen – zoals bussen of vrachtwagens – gedeeltelijk op de oversteek terechtkomen. Dat kan schrikreacties bij fietsers veroorzaken en zelfs tot botsingen leiden.
Ook verschillen de markeringen bij fietsoversteken, bijvoorbeeld door een afwijkend aantal haaientanden. Dat kan volgens de auditors verwarring veroorzaken.
Daarnaast speelt de fysieke inrichting van de weg een rol. Op sommige plaatsen staan harde bermblokken dicht langs de rijbaan. Wanneer een voertuig uit koers raakt, kunnen deze obstakels leiden tot schade of letsel. Ook zijn er middengeleiders met scherpe randen die in het ergste geval een klapband kunnen veroorzaken.
De verkeersaudit noemt daarnaast meerdere problemen met verkeersborden. Volgens de auditors kunnen dergelijke fouten leiden tot verwarring, onoplettendheid en daarmee een grotere kans op ongevallen.
De combinatie van relatief veel verkeer, hoge snelheden en fouten in de inrichting van de weg is volgens deskundigen vooral problematisch omdat zich op deze locatie een oversteekplaats voor voetgangers en fietsers bevindt. Het verschil tussen 30 en 50 kilometer per uur is daarbij groot. Bij 50 kilometer per uur is de remweg bijna twee keer zo lang en de kans op ernstig letsel bij een aanrijding neemt dan sterk toe.
De cijfers suggereren dat de inrichting van de weg het verkeer onvoldoende afremt. In verkeerskundige termen betekent dit dat de weg niet zelfhandhavend is ontworpen: de vormgeving dwingt automobilisten niet om de gewenste snelheid te rijden.
De cijfers vergroten de kans dat de verkeerssituatie onderwerp wordt van politieke discussie. Bij de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen spraken vrijwel alle politieke partijen zich uit voor meer 30-kilometerwegen in Blaricum. De situatie op de Stroomzijde roept nu de vraag op wat zulke ambities in de praktijk waard zijn wanneer een 30-weg feitelijk als 50-weg wordt gebruikt.
Of wegen hier andere belangen zwaarder dan de veiligheid, bijvoorbeeld dat een HOV bus snel door kan rijden. Zijn deze belangen belangrijker dan de veiligheid en de conclusies van onafhankelijke verkeersveiligheidsaudits en snelheidsmetingen? Op 21 februari 2023 zei wethouder Kennis dat er alleen op de Stroomzijde gereden mag worden als de veiligheid gegarandeerd kan worden. (wethouder: “alleen trace als wij het veilig kunnen garanderen”) Vele verkeersveiligheidsaudits en snelheidsmetingen later blijkt deze veiligheid drie jaar later echter nog steeds niet aanwezig. En heeft de gemeente er na eerdere verkeersveiligheidsaudits zelfs voor gekozen niet alle veiligheidspunten over te nemen.
In het Nederlandse verkeersbeleid geldt het principe van “Duurzaam Veilig”: wegen moeten zo worden ingericht dat automobilisten automatisch de gewenste snelheid rijden. Wanneer op een 30-kilometerweg een V85 rond de 50 kilometer per uur ligt, zien verkeerskundigen dat vaak als een signaal dat de inrichting van de weg de snelheid onvoldoende afremt.
De combinatie van de verkeersaudit en de snelheidstellingen maakt het steeds moeilijker om de situatie als incidenteel probleem te zien of om te negeren zoals de gemeente tot nu toe heeft gedaan. Zowel de verkeersdruk als de snelheden lijken structureel boven de norm te liggen en de verkeersinrichting is op verschillende plekken nog steeds niet op orde.
Critici stellen dat de gemeente de situatie lange tijd heeft gedoogd en zelfs heeft aangegeven niet actief te zullen handhaven. Met de nieuwe cijfers lijkt die houding steeds moeilijker vol te houden.
De kans groeit daarom dat de gemeente opnieuw naar de inrichting van de weg en het kruispunt moet kijken. Mogelijke maatregelen zijn onder meer aanpassingen aan het ontwerp, extra verkeersremmende maatregelen en strengere handhaving. Ook nieuwe verkeersmetingen om de ontwikkeling te volgen liggen voor de hand.
Voor bewoners en andere weggebruikers blijft ondertussen een fundamentele vraag staan: hoe veilig is een 30-kilometerzone wanneer het grootste deel van het verkeer er rond de 50 kilometer per uur rijdt?