Blaricum Meent het liep met de ontwerpster van de Blaricummermeent door de wijk en dit gaf een inzicht in de ontstaansgeschiedenis en filosofie van onze unieke wijk. Twintig jaar na de start van het project kwam Martine van Vliet van het Atelier Loos van Vliet terug naar de Blaricummermeent. Ze kijkt met trots terug op het project waarvan het bijzondere ontwerp op dit moment tentoongesteld wordt in Barcelona. Meer informatie over deze tentoonstelling is te vinden op https://blaricummeenthet.nl/park-blaricummermeent-tentoongesteld-op-internationale-landschapsbeurs/
Het ontwerp
Eeuwenlang waren de weilanden aan het Gooimeer eigendom van de Erfgooiers. Een boerengemeenschap, die omstreeks 1280 de rechten kreeg voor het gemeenschappelijk gebruik. Maar 20 jaar geleden werd er door de gemeente Blaricum een tender uitgeschreven voor het ontwerp van een nieuwe wijk vertelt Martine van Vliet terwijl wij met haar langs de Meentstroom door de wijk lopen, een wijk die zij zo enorm goed kent.
Martine vertelt dat er een plan van de gemeente lag voor een nieuwe wijk aan het Gooimeer maar dat de gemeenteraad dit geen goed plan vond omdat het teveel een Vinex wijk was met veel lange rijtjes van dezelfde huizen. De gemeenteraad wilde dit absoluut niet. Dus werden er drie bureaus uitgenodigd om een visie te maken en dit te presenteren, hiervoor werd een klein budget ter beschikking gesteld. Uit dit proces werd het Atelier Loos van Vliet van Martine van Vliet gekozen.
De gemeente had zelf randvoorwaarden opgesteld om aan bepaalde duurzaamheidsnormen te voldoen vertelt Martine. Later in het proces, toen het stedenbouwkundig plan al gemaakt was op hoofdlijnen, werd er gekozen voor een warmte koude systeem (WKO), dit was een uitwerking van het masterplan Blaricummermeent. De keuze voor een gasloze wijk was iets wat in die periode zijn tijd ver vooruit was. Tegenwoordig zijn alle nieuwe wijken gasloos.
Martine van Vliet is mede oprichter van het Atelier Loos vanVliet, ze is stedenbouwkundige en landschapsarchitect. Zij werkt internationaal aan zowel stedenbouwkundige, landschappelijke en openbare ruimte opgaven. De identiteit en context van de plek vormt vaak uitgangspunt voor het ontwerp. Zij werkt aan heldere en duurzame ontwerpen waarbij de detaillering essentieel is. Beplantingen vormen een belangrijk onderdeel van haar ontwerpen.
Maar voor het ontwerp lag verder alles nog open. Door het Atelier van Martine werden zeven scenario’s en mogelijke plannen voor de wijk gemaakt. Een scenario ging uit van een heel bosrijk gebied en bij een ander scenario zouden juist heel veel eilandjes komen zodat het Gooimeer helemaal naar binnen in de wijk getrokken zou worden. Bij nog een andere variant werd gekeken naar de polder die het was en werd een polderstructuur qua wegen en infrastructuur gecreëerd in de wijk.
Uiteindelijk werd gekozen voor een combinatie van drie modellen en dat werd uitgewerkt tot een masterplan Blaricummermeent. Het werd een plan met een rivier, een schiereiland en slingerende kleine wegen met hagen rondom de kavels. Een rivier zat toen nog niet in het plan van de gemeente vertelt Martine en het was echt een idee van hun Atelier. Het is een verwijzing naar de rivier die hier ooit gelopen heeft, de Tweede Eem. In de Middeleeuwen was er in dit gebied een tweede tak van de rivier de Eem, deels door het plangebied van de Blaricummermeent. In 1428 werd deze afgesloten. Martine wilde het water in dit gebied dus terugbrengen. Het verhaal achter het ontwerp van het Atelier van Martine ging over het verbinden van de verschillende dorpsdelen, iets wat verrassend aansluit bij de uitgangspunten van onze eigen vereniging Blaricum Meent het.
In het ontwerp maakten ze een verbinding van het oude dorp via de Bijvanck naar het Gooimeer vertelt Martine. Met een fysieke verbinding tussen de Bijvanck en de Blaricummermeent door een rivier, bruggen en een park waardoor je vanuit het hart van de Bijvanck via de Blaricummermeent helemaal tot het Gooimeer en het strandje kon lopen. Naar het oude dorp wordt verwezen met de smalle slingerende straatjes, de hagen en de kappen die boven de hagen uitkomen vertelt Martine verder.
Het strandje van het recreatiegebied Voorland Stichtsebrug werd ook mee genomen in de plannen en is ook volledig gerenoveerd in deze periode. In die tijd stond er ook nog een jachthaven in het plan omdat er toen heel veel behoefte was aan jachthavens vertelt Martine. Maar de jachthaven is niet gerealiseerd omdat er later bleek dat er geen behoefte meer was aan een jachthaven en omdat natuurverenigingen bezwaar maakten tegen de ontwikkelingen op het strandje van het recreatiegebied. Hierdoor is het strandje op dit moment alleen gerenoveerd en zijn alle verdere plannen hiervoor niet uitgevoerd.
De infrastructuur
Een belangrijk onderdeel van het ontwerp was de infrastructuur en het groen in de wijk. De hoofdstructuur bestaat uit twee wegen, de Deltazijde en de Stroomzijde, met een diagonale weg er doorheen, de Floris V dreef. De Gordiaanse knoop werd een belangrijke verbinding tussen de verschillende wegen. Deze knoop is ontworpen door een verkeerskundige van het bureau Goudappel Coffeng, zij werkte ook mee aan het plan. Hier was enorme discussie over met Huizen omdat Blaricum vreesde dat te veel inwoners van Huizen door de wijk naar de snelweg zouden rijden en dat dit voor veel overlast zou zorgen voor de bewoners van de Blaricummermeent. In die tijd konden de gemeenten Huizen en Blaricum niet zo goed opschieten met elkaar vertelt Martine.
Naast de hoofdwegen kwamen erftoegangswegen waar alle straatjes op uit kwamen. Daar waar wegen samen komen werden pleinen ontworpen en er werd bewust gekozen om appartementsgebouwen bij de pleinen te zetten omdat daar meer ruimte is vertelt Martine. Ieder plein kreeg een grote boom waar het plein ook naar genoemd is.
Uniek aan de wijk zijn echt de smalle profielen en straatjes wat een onoverzichtelijke gevoel geeft. Martine vindt het bijzonder dat de gemeente Blaricum mee gegaan is in dit ontwerp. De gemeente heeft hiermee echt lef getoond volgens Martine want de meeste gemeenten willen dit niet en daar krijgen de ontwerpers dit niet voor elkaar. Dit heeft te maken met de ondergrondse infrastructuur vertelt Martine waar eigenlijk meer ruimte en bredere wegen voor nodig zijn, vaak wel zes of acht meter breed. Maar hier ging de gemeente Blaricum mee in vier meter tachtig breed. Enthousiast vertelt Martine dat je hierdoor veel meer sfeer creëert, minder verharding, veel groen en dat de wijk daardoor beter bestand is tegen hittestress. Het zorgt voor het dorpse gevoel en juist niet voor het Vinex gevoel wat de gemeenteraad absoluut niet wilde bij het ontwerp van de wijk. Dat is goed gelukt.
Het groen
In het ontwerp was het belangrijk dat de Blaricummermeent een groene wijk zou worden vertelt Martine. Het groen in de Blaricummermeent is geconcentreerd in een lineair park dat langs de nieuwe rivier loopt en dat het bestaande groen in de Bijvanck verbindt met het recreatiegebied aan het Gooimeer.
De beplanting in het park kreeg een bijzondere inrichting van vaste planten en grassen waarbij de kleur van de beplanting verloopt van bont in het zuiden tot natuurlijk groen bij het Gooimeer. Martine weet nog dat van de Bijvanck eerst witte en gele kleuren kwamen, overlopend in rood, oranje en paars in het middendeel en daarna weer rustiger richting het Gooimeer.
Alle erfafscheidingen moesten groen zijn in de vorm van verschillende hagen. Er werd een palet gemaakt voor alle hagen. Er werd gekeken hoe snel hagen groeien en welke hagen goed passen in de wijk. Ze mochten niet te hard groeien vertelt Martine want dan zouden ze over de straten gaan groeien zoals je veel ziet in het oude dorp. Iedere tuin moest ook verplicht een boom hebben. Dit kwam volgens Martine omdat de wegen te smal waren om veel bomen in de openbare ruimte te zetten, daarom werd gekozen deze bomen verplicht in alle tuinen te zetten zodat de groene uitstraling van de wijk echt gestalte kon krijgen.
De beplanting langs de Meentstroom en in de wijk werd geselecteerd en uitgekozen door Jacqueline van der Kloet samen met het bedrijf Griffioen. De mensen van Griffioen hadden de ‘GreentoColour’ methode ontwikkeld. Martine vertelt dat dit uit gaat van hele sterke en vaste planten die slechts 1 keer in het voorjaar volledig weggemaaid hoeven te worden. Hierdoor ontwikkelt de wortelgroei zich enorm sterk en is er weinig ruimte voor onkruid. Dit betekent dat de beplanting in de Blaricummermeent heel onderhoudsarm zou zijn. Griffioen heeft samen met Jacqueline van der Kloet alle soorten voor de Blaricummermeent bekeken. Vanuit het Atelier van Martine werd er een document gemaakt hoe alles onderhouden moesten worden en dit werd overgedragen aan de gemeente Blaricum.
GreentoColour is ontwikkeld door Griffioen Wassenaar BV. GreentoColour staat voor toepassing van vaste planten volgens een totaalaanpak met als resultaat: kleurige, onkruidarme vaste plantenvakken in het openbaar groen. Het concept is toepasbaar onder alle omstandigheden. Er wordt gekozen voor sterke robuuste plantensoorten die tegen maaien kunnen en die niet woekeren. Per terrein wordt bekeken welke plantensoorten het meest geschikt zijn. Doordat de vaste planten zeer snel dichtgroeien, is het beheer eenvoudig door minimale onkruidgroei. De diverse planten met hun verschillende bloeiperioden bieden het jaar rond een gevarieerd kleurenpalet. Daarnaast trekt de beplanting vele insecten aan zoals hommels, bijen en vlinders. Elementen als ontwerp, sortiment, plantkwaliteit, substraat en onderhoud zijn belangrijk om een optimaal visueel resultaat te behalen met een lange levensduur, veel kleur en minimale beheerskosten. Grotere bedrijfstuinen en openbaar groen vormen de grootste toepassing van GreentoColour, met als resultaat veel enthousiasme over het kleurrijke beeld dat ontstaat dankzij GreentoColour.
Maar na de overdracht van het eerste deel van de wijk aan de gemeente Blaricum werd volgens Martine al snel duidelijk dat het groenconcept niet goed onderhouden werd en dat de gedachte niet goed begrepen werd door het bedrijf dat de gemeente geselecteerd had om het groen te onderhouden. Zo werd er bijvoorbeeld op volstrekt verkeerde momenten gemaaid vertelt Martine. Het verschil was al snel zichtbaar bij het groen dat onderhouden werd door de gemeente en het groen dat nog wel viel onder het projectbureau verderop in de wijk richting het Gooimeer. Dit laatste deel stond er nog prachtig bij terwijl veel van de beplanting in het eerste deel zichtbaar minder werd.
Ondertussen is op dit moment alle beplanting van het oorspronkelijke ontwerp en GreentoColour concept verdwenen en vervangen door nieuwe beplanting. Martine vindt het enorm jammer dat de gemeente hierover niet opnieuw contact gezocht heeft voor advies en om het oorspronkelijke ontwerp in tact te houden of te herstellen. Jacqueline van der Kloet is met haar beplantingsadvies een van de beste experts op dit gebied in Nederland vertelt Martine. Zij had zeker de gemeente weer willen helpen.
Op dit moment wordt het oorspronkelijke ontwerp van de Blaricummermeent van het Atelier Loos van Vliet tentoongesteld in Barcelona, met de bijzondere infrastructuur en de prachtige kleuren van de beplanting en het groen. Martine vindt dit bijzonder. Het is extra leuk voor een wijk waar je zo lang bij betrokken bent geweest zegt Martine. Ze denkt met zeer veel plezier en trots terug op het hele proces van de afgelopen 20 jaar en hoe de wijk uiteindelijk geworden is.
Jacqueline van der Kloet is een van de bekendste tuinontwerpers van Nederland. Sinds 1983 runt zij haar eigen bureau, waarin zij openbare en particuliere tuinen en parken ontwerpt en daarnaast ook als tuinboekenauteur werkzaam is. Haar grote liefde ligt echter bij evenwichtige en verrassende beplantingsplannen. Haar tuinen zijn wereldwijd te bewonderen. Haar ‘handtekening’ op tuingebied is uniek omdat zij op een bijzondere manier bloembollen, vaste planten, eenjarige zomerbloemen en houtige gewassen met elkaar combineert. Haar projecten gaan tot ver over de landsgrenzen.
